شهر مشهور در مازندران معمور شد كه حالا غالبا ويران است . [ نيز محمد بن حسن سابق الذكر گويد در قديم آذربايجان و اهاروگيل و ديلم و رى و قومس و دامغان و گرگان را طبرستان مىگفته‌اند . وجه تسميه ] « 44 » آن كه حربهء ايشان تبر بود و الآن كماكان ، و طبر معرب تبر است . [ و تحقيق من بنده « 45 » اين است كه تبره و تبرك در لغت پهلوى مازندرى و فارسى به معنى پشته و تل و كوه است . چنان‌كه قلعه‌اى بر تل شهر اصفهان بوده و آن را تبرك مىخوانده‌اند . و قلعه‌اى ديگر در حوالى شهر رى كهنه بر بالاى كوه بوده كه آن را طبرو مىناميده‌اند . و تبرستان به تاى فارسى به معنى كوهستان است و دخلى به حربهء تبر ندارد . چنان‌كه وقتى يكى از خلفا شخصى به تفحص بلاد طبرستان فرستاد ، وى بعد از ملاحظهء امتعه و وفور نعماى آن ولايت مراجعت نموده به خليفه گفت طبرستان را براى كثرت ارتفاعات و معموريت فراوان تبرستان بايد خواند به كسر تاء و سكون باء به معنى زرستان . يعنى معدن زر نه تبرستان به فتح تاء و باء . على اى حال حمد الله مستوفى و جمعى ] « 46 » گفته‌اند مازندران هفت بلوك است : جرجان ، موردستان ، استرآباد ، آمل ، رستمدار و رويان ، رعد ، سياه رستاق . و چنان‌كه گذشت گويند طبرستان را ولايت چند است از جمله بسطام و سمنان و دامغان و فيروزكوه خرقان . و چون مدتى در تصرف ملوك خراسان بوده لهذا داخل خراسان مىشمارند مانند مملكت قهستان و سيستان و مفازه كه ولايتى جداگانه بوده و اكنون داخل خراسان شده و اهالى مازندران و طبرستان در به دو دولت ابد مدت قاجاريه زياده از اندازه خدمت كرده‌اند و حضرت شاه شهيد و خاقان مغفور طاب الله ثراهما به اعالى و ادانى اين طايفه سيورغالات عطا و مناصبى عاليه تفويض كرده‌اند . ذكر شهر سارويه مشهور به سارى سارى از بلاد قديمه است . گويند طوس نوذر بنياد نهاد و طوسان نام

--> ( 44 ) - در سفرنامهء چاپى به جاى قسمت بين دوقلاب آمده : « وجه تسميهء طبرستان » . ( 45 ) - يعنى تحقيقات اعتماد السلطنه . ( 46 ) - در سفرنامه نيست .